Tất cả bài viết

· 7 phút đọc

Học theo họ từ: agree, agreement, agreeable và cách bắt đầu

Biết agree chưa chắc đã dùng đúng agreement. Vì sao nên học họ từ, người Việt hay sai ở đâu, và cách học họ từ đơn giản cho người mới bắt đầu.

Bạn học từ agree (đồng ý). Vài hôm sau đọc thấy agreement, agreeable, disagree. Mấy từ này chung một gốc, và được gọi là một họ từ (word family). Học theo họ từ giúp bạn mở rộng vốn từ nhanh hơn, nhưng cũng có vài cái bẫy. Bài này nói về cả hai.

Họ từ gồm những gì

Bauer và Nation (1993) chia các phần thêm vào đầu hoặc cuối từ (gọi là phụ tố) thành 7 mức, từ dễ nhận ra đến khó. Người mới chỉ cần để ý mấy mức đầu:

  • Đuôi ngữ pháp: -s, -ed, -ing, -er/-est khi so sánh. agrees, agreed vẫn là từ agree, không phải từ mới.
  • Phụ tố phổ biến, ít làm đổi gốc từ: -able, -er, -less, -ly, -ness, un-. Ví dụ agreeable, careless, kindness.
  • Phụ tố phổ biến nhưng hay làm đổi cách đọc: -al, -ation, -ful, -ity, -ize, -ment, -ous. Ví dụ agreement, specification.

Thêm vài đuôi rất hay gặp ở mức cao hơn như -ion, -ive, -ic. Thứ tự mức chỉ là hướng dẫn thô: Leontjev (2016) thấy nó gần đúng với độ khó thật, nhưng không phải phụ tố nào cũng theo đúng thứ tự.

Biết một dạng chưa có nghĩa là biết các dạng kia

Nghe thì tưởng biết agree sẽ tự suy ra agreement. Nghiên cứu cho thấy không hẳn, nhất là khi phải tự viết ra.

  • Tran và cộng sự (2025) cho 88 sinh viên năm ba chuyên Anh ở Việt Nam làm bài điền dạng từ vào câu, với 30 từ gốc. Trung bình các bạn tạo đúng khoảng một nửa (52%, tính cả từ gốc).
  • Nguyen (2024) làm với 118 sinh viên chuyên Anh, bài không có câu ngữ cảnh. Các bạn chỉ tạo được hơn một phần tư số dạng có thể có.
  • Theo tổng hợp trong bài của Tran và cộng sự, một nghiên cứu khác (Iwaizumi và Webb, 2021) thấy sinh viên Nhật học tiếng Anh tạo đúng khoảng 57% dạng có thể có, người học sống ở nước nói tiếng Anh khoảng 76%, còn người bản ngữ khoảng 91%.

Người trong các nghiên cứu này phần lớn là sinh viên đã học tiếng Anh nhiều năm. Nếu bạn thấy khó, đó là chuyện bình thường.

Chiều ngược lại dễ hơn: thấy agreement trong bài đọc rồi đoán nghĩa. Theo tóm tắt một nghiên cứu ở Thụy Điển (Snoder và Laufer), người học biết từ gốc thường cũng biết nghĩa của dạng phái sinh, ở nhóm giỏi lên tới 91%.

Ngữ cảnh cũng giúp rất nhiều. Vẫn theo tổng hợp của Tran và cộng sự, học sinh trong một nghiên cứu tạo đúng 26–30% dạng từ khi làm bài không có câu, nhưng tới 64% khi có câu.

Người Việt hay sai ở từ loại

Cũng trong nghiên cứu của Tran và cộng sự, khi sinh viên viết bài, dùng sai từ loại là lỗi phổ biến nhất với các dạng từ phái sinh. Ví dụ viết We reached an agree thay vì an agreement.

Một lý do dễ thấy: tiếng Việt thường không đổi hình dạng từ. Muốn biến "đồng ý" thành danh từ, ta thêm "sự" ở phía trước. Vì vậy nghĩa tiếng Việt của các dạng trong họ thường gần như trùng nhau: "đồng ý", "sự đồng ý". Chỉ nhìn nghĩa thì không phân biệt được. Thứ phân biệt được là từ loại và đuôi từ.

Vài đuôi đáng nhớ trước:

  • -ment, -tion / -ation, -ness, -ity thường là danh từ: agreement, cancellation, kindness.
  • -able, -ful, -less, -ive, -al, -ous thường là tính từ: agreeable, careful, useless.
  • -ly thường là trạng từ: carefully. Nhưng có ngoại lệ, như friendly là tính từ.
  • -ize, -ify thường là động từ: specify.

Học rõ quy tắc đuôi từ có giúp không? Một số thí nghiệm nhỏ cho kết quả tích cực, ví dụ một nghiên cứu ở Iran với 40 người thấy dạy rõ quy tắc đuôi từ tốt hơn chỉ để người học tự gặp. Nhưng bằng chứng còn ít, và không phải nghiên cứu nào cũng thấy hiệu quả.

Cẩn thận khi đọc to

Một số đuôi làm đổi trọng âm. agree và agreeable đều nhấn ở -gree. Nhưng preFER thành PREference, SPEcify thành speCIFic. Một vài nghiên cứu nhỏ trên người học Trung Quốc và Đài Loan (phần lớn là bài hội nghị) thấy người học hay chép trọng âm của dạng quen nhất sang các dạng khác. Chưa có nghiên cứu trên người Việt, nhưng nghe phát âm của chính dạng mới vẫn là cách an toàn.

Coi chừng họ "giả"

Chung gốc chữ không có nghĩa là chung nghĩa. provide là "cung cấp", còn provision hay được dùng với nghĩa "điều khoản" hoặc "sự dự phòng". specify là "nêu rõ", còn specific đã thành "cụ thể, riêng biệt". Khi thấy một dạng mới, kiểm tra nghĩa trong từ điển, đừng chỉ đoán theo gốc.

Nên học họ từ lúc nào

Chưa có nghiên cứu đo trực tiếp chuyện học cả họ cùng lúc có gây nhầm hay không. Nhưng với các từ liên quan nghĩa, học cùng lúc sinh nhiều lỗi nhầm hơn (Nakata và Suzuki, 2019). Vì vậy một cách làm thận trọng là: học từ gốc trước, đến khi tự nhớ ra được, rồi mới xem các dạng còn lại trong họ.

Cũng đừng tự kiểm tra bằng cách gõ lại mọi dạng trong họ. Như số liệu ở trên, cả sinh viên chuyên Anh cũng chỉ làm đúng khoảng một nửa. Điểm thấp lúc này chỉ cho thấy phần bạn chưa học, không giúp gì thêm.

Cách làm cho người mới

  1. Chọn một từ bạn đã tự nhớ ra được, ví dụ agree.

  2. Tra 2 đến 4 dạng thông dụng trong từ điển hoặc bảng họ từ của sách. Mỗi dạng ghi một dòng: từ, từ loại, đuôi, nghĩa ngắn, trọng âm.

    • agree, động từ: đồng ý
    • agreement, danh từ, đuôi -ment: sự đồng ý, thỏa thuận
    • agreeable, tính từ, đuôi -able: dễ chịu, sẵn lòng đồng ý
    • disagree, động từ, đầu dis-: không đồng ý

  3. Viết một câu ngắn cho mỗi dạng, ví dụ I agree with you., We signed an agreement., I disagree with this idea.

  4. Tập chọn dạng theo vị trí trong câu. Che từ đi và tự hỏi chỗ trống cần từ loại gì.

    They finally reached an ___.

    Sau an là danh từ, nên cần agreement.

  5. Nghe và đọc to từng dạng, để ý trọng âm.

Mem2n làm điều này thế nào

Trong Memory của Mem2n, sau khi bạn trả lời một thẻ, mặt sau có một dòng Họ từ; bấm vào để xem từng dạng với từ loại, nghĩa, phiên âm, phát âm và câu ví dụ. Họ từ không bao giờ hiện trước khi bạn gõ, để không lộ đáp án. Nếu bạn gõ một dạng khác trong họ, như agree vào chỗ cần agreement, Mem2n cho biết chỗ trống cần từ loại gì và cho bạn gõ lại một lần. Xem thêm ở Hướng dẫn Memory.

Nguồn

Lưu từ khi đọc, Mem2n nhắc bạn ôn đúng lúc.

Đăng nhập bằng tài khoản Google là Memory của bạn đã sẵn sàng.

Đăng nhập bằng Google

Bài khác